Vật liệu độn nhân tạo hay sụn tự thân: khác nhau ở đâu?

Câu hỏi “dùng sụn thật hay dùng chất liệu nhân tạo” thường được đặt ra như một lựa chọn có đáp án đúng. Thực tế y văn cho thấy mỗi nhóm có một kiểu đánh đổi riêng, và điều đáng quan tâm không phải nhóm nào an toàn hơn nói chung, mà nhóm nào phù hợp với cấu trúc mũi và tiền sử phẫu thuật của từng người.

Hai kiểu đánh đổi

Vật liệu độn nhân tạo không đòi hỏi lấy thêm mô ở nơi khác, nên chỉ cần một vùng mổ. Đổi lại, nó là một vật thể lạ nằm trong cơ thể lâu dài, với các nguy cơ riêng: nhiễm trùng, lệch, trồi ra và co rút bao xơ quanh vật liệu.

Sụn tự thân là mô của chính người bệnh nên không mang theo vấn đề vật thể lạ. Đổi lại, phải lấy ở một nơi khác, lượng lấy được có hạn, và mảnh sụn có thể cong hoặc tiêu một phần theo thời gian.

Những con số đã công bố

Một tổng quan hệ thống kèm phân tích gộp trên 27 nghiên cứu quan sát với 3.803 ca, theo dõi trung bình 30 tháng, báo cáo các tỷ lệ gộp chung cho nhóm vật liệu polymer nhân tạo: nhiễm trùng 2,75%, lệch 1,91%, trồi vật liệu 0,78% và tụ máu 0,70%^[1]. Các con số này được lấy theo phần kết quả của bài; phần kết luận của chính bài đó gán nhãn lệch cho một số con số, nên khi trích cần đối chiếu.

Phần tách theo từng loại vật liệu, trong bài này chỉ có ở tỷ lệ mổ lại: khoảng 4,91% với ePTFE, 6,61% với polyethylene xốp và 7,64% với silicone, trên nền tỷ lệ mổ lại chung 6,40%^[1]. Cần biết rằng phần bàn luận của bài đưa một con số khác cho ePTFE, và các tác giả nêu hạn chế rằng phần lớn y văn là mô tả, không có nhóm so sánh^[1].

Một phân tích gộp khác về vật liệu nâng sống mũi cho một so sánh đáng chú ý: tỷ lệ biến dạng thứ phát được báo cao nhất ở nhóm silicone, 25,3%, và thấp nhất ở nhóm ePTFE, 2%^[2]. Cũng bài này nêu nhiều mâu thuẫn nội tại giữa phần kết quả và phần bàn luận, nên các số liệu khác của nó cần đọc dè dặt.

Những tỷ lệ trên là của các đoàn hệ nước ngoài, phần lớn là nghiên cứu hồi cứu nhỏ, và không phải tiên lượng cho một người cụ thể.

Vì sao điều này quan trọng với mổ lại

Trong một bảng tổng hợp nguyên nhân khiến người châu Á phải mổ lại mũi, 33 trong 52 trường hợp — khoảng 63% — liên quan tới vật liệu độn đặt ở lần mổ trước, gồm lệch mảnh ghép, cảm giác vật thể lạ, trồi vật liệu, nhiễm trùng, hình dạng không tự nhiên và co rút gây mũi ngắn^[3]. Cần đọc đúng: đây là lý do khiến người bệnh đến mổ lại, không phải tỷ lệ thất bại sau khi đã mổ lại. Số liệu này do hai tác giả trình bày lại từ một nghiên cứu trước của chính họ^[3].

Biến chứng có thể đến rất muộn

Một điểm ít được nói tới là mốc thời gian. Một báo cáo ca mô tả một phụ nữ 78 tuổi có mảnh ghép silicone mũi trồi bán phần ở đầu mũi, xảy ra 40 năm sau một ca nâng mũi diễn ra suôn sẻ và 6 tháng sau một ổ áp xe tiền đình mũi^[4]. Vết thương sau đó chảy mủ tái diễn, cấy ra vi khuẩn, và phải nạo vét lặp lại; vết thương lành theo cơ chế thứ phát và để lại biến dạng đường viền đầu mũi^[4].

Đây là một ca đơn lẻ, không phải tỷ lệ, và không nên hiểu là điều này sẽ xảy ra với người đã đặt vật liệu. Giá trị của nó là nhắc rằng một chiếc mũi có vật liệu độn cần được theo dõi lâu dài, và một thay đổi mới xuất hiện sau nhiều năm vẫn đáng đi khám.

Khi nào cần khám sớm?

Hãy liên hệ bác sĩ khi vùng sống mũi hoặc đầu mũi đỏ, sưng, đau tăng dần, da bóng căng hoặc đổi màu, khi có dịch đục hoặc có mùi chảy ra, hoặc khi bạn bị sốt.

Hãy đi khám lại khi sờ thấy cạnh vật liệu gồ rõ hơn trước, khi mũi lệch dần, khi da đầu mũi mỏng đi thấy rõ, hoặc khi có một điểm loét nhỏ không lành — kể cả nhiều năm sau lần mổ.

Nơi thực hiện

Tại phòng khám, các kỹ thuật chỉ thực hiện dưới gây tê, theo danh mục được Sở Y tế phê duyệt; chỉnh sửa sau phẫu thuật mũi khi không cần lấy sụn sườn được thực hiện tại phòng khám. Các trường hợp cần lấy sụn sườn hoặc cần gây mê được thực hiện tại bệnh viện được cấp phép phù hợp. BS An sẽ trao đổi cụ thể khi thăm khám.

Tài liệu tham khảo

1. Keyhan SO, Ramezanzade S, Golvardi Yazdi R, Valipour MA, Fallahi HR, Shakiba M, et al. Prevalence of complications associated with polymer-based alloplastic materials in nasal dorsal augmentation: a systematic review and meta-analysis. Maxillofac Plast Reconstr Surg. 2022;44:17. doi:10.1186/s40902-022-00344-8
2. Shafik AG, Mohamed MN, Mady OM, Fatallah ES, Tawfik GM, Mahmoud MH, et al. Outcomes and complication rates of different materials used for nasal dorsal augmentation in septorhinoplasty: a systematic review and meta-analysis. Egypt J Otolaryngol. 2025;41:49. doi:10.1186/s43163-024-00746-7
3. Won TB, Jin HR. Revision rhinoplasty using autologous rib cartilage in Asians. Plast Aesthet Res. 2019;6:6. doi:10.20517/2347-9264.2018.82
4. Khoo PJ, Poh Yuen Wen A, Koh KL, Wan Sulaiman WA. Extrusion of nasal silicone implant 40 years after augmentation rhinoplasty: a case report. Egypt J Otolaryngol. 2025;41:78. doi:10.1186/s43163-025-00830-6

Các tài liệu trên là công bố của nhóm tác giả khác, truy cập mở, nêu để bạn đọc thêm. Bài viết chỉ tóm tắt điều các tác giả mô tả, kèm giới hạn của từng nghiên cứu.