Mũi lệch trục và sống mũi gồ: vì sao hai vấn đề này hay đi cùng nhau?

Hai điều người đi khám mũi hay nhắc tới nhất là “mũi em bị vẹo” và “sống mũi em có cục gồ”. Trong nhiều trường hợp cả hai cùng có mặt trên một chiếc mũi. Y văn mô tả chúng như hai vấn đề riêng, nhưng có liên quan với nhau theo một cách ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch mổ.

Hai vấn đề thường gặp nhất

Một nghiên cứu hồi cứu trên 293 người đến khám để mổ mũi tại một bệnh viện ở Ả Rập Xê Út ghi nhận sống mũi gồ là dạng hay gặp nhất, 59,0%, tiếp theo là mũi lệch nhìn từ ngoài, 54,6%^[1]. Trong cùng nghiên cứu, mũi lệch khác biệt có ý nghĩa thống kê theo giới, còn sống mũi gồ thì không^[1]. Đây là nghiên cứu một trung tâm, hồi cứu, trên dân số Ả Rập Xê Út, nên không nên suy ra tỷ lệ cho người Việt.

Một nghiên cứu hồi cứu khác trên 90 người châu Á mổ mũi lần đầu, do một phẫu thuật viên thực hiện, cho con số gần nhau: có sống mũi gồ ở 71% và có mũi lệch ở 70%^[2].

Vì sao hai thứ hay đi cùng nhau

Cùng nghiên cứu trên 90 người ghi nhận 83% số người có sống mũi gồ đồng thời có mũi lệch^[2]. Khi tính tỷ số chênh, mũi lệch nói chung liên quan với việc có sống mũi gồ ở mức 7,7 lần, và riêng lệch ở phần xương thì mức liên quan lên tới 14 lần; trong khi lệch chỉ ở phần sụn không cho liên hệ có ý nghĩa thống kê^[2].

Điều này gợi ý rằng phần xương mới là nơi hai vấn đề gặp nhau. Và nó dẫn tới hệ quả thực hành: trong cùng nghiên cứu, chính mũi lệch — chứ không phải sống mũi gồ — là yếu tố dự báo việc cần tác động vào xương trong lúc mổ^[2]. Nói cách khác, một người chỉ có gồ nhỏ chưa chắc cần can thiệp xương, còn một người lệch rõ ở tầng xương thì khả năng cần cao hơn.

Các tác giả nêu rõ hạn chế: thiết kế hồi cứu không cho phép kết luận nhân quả, mẫu nhỏ từ một cơ sở, toàn bộ là người châu Á, và việc đánh giá hình thái vẫn có phần chủ quan^[2].

Lệch ở tầng nào thì xử trí theo tầng đó

Một nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu trên 60 người Ai Cập phân loại mũi lệch theo một hệ thống năm nhóm, với tỷ lệ trải khá đều từ 30% ở nhóm thứ nhất xuống 10% ở nhóm thứ năm^[3]. Góc lệch đo được cải thiện có ý nghĩa thống kê sau mổ, và 3 trong 60 người cần mổ lại, tức 5%^[3]. Một chi tiết đáng chú ý khác: 43 trong 60 người có quá phát cuốn mũi kèm theo^[3], tức phần đường thở thường phải được xử lý cùng lúc chứ không tách rời.

Các tác giả cũng nhận xét rằng các mảnh ghép đệm hai bên sống mũi cho kết quả tốt hơn ở những ca lệch nặng so với kỹ thuật khâu chỉnh, và mảnh ghép kéo dài phần đuôi vách ngăn phù hợp hơn cho phần đuôi^[3]. Đây là nhận định của một nghiên cứu một trung tâm, điều chính các tác giả nêu như hạn chế^[3].

Về phần xương, một loạt ca lớn trên 864 người mổ cấu trúc ghi nhận 25 người, khoảng 3%, cần một lần can thiệp xương bổ sung, và tất cả đều được chỉnh ở mốc 6 tháng^[4]. Lý do được nêu gồm xương chưa thẳng hoặc chưa di động đủ, và bất thường sờ thấy được dưới da^[4]. Theo dõi trung bình của loạt ca này là 3,7 năm^[4]; các tác giả nêu hạn chế là nghiên cứu một trung tâm và thời gian theo dõi ngắn hơn ở một số nhóm.

Khi nào cần khám sớm?

Nếu mũi lệch xuất hiện sau một chấn thương, hãy đi khám sớm trong những ngày đầu, vì xử trí giai đoạn sớm khác với xử trí một mũi lệch đã liền xương.

Hãy khám lại khi mũi lệch kèm nghẹt một bên tăng dần, chảy máu mũi tái diễn, hoặc khi mũi đã mổ rồi mà trục lệch rõ hơn theo thời gian.

Nơi thực hiện

Tại phòng khám, các kỹ thuật chỉ thực hiện dưới gây tê, theo danh mục được Sở Y tế phê duyệt; các phẫu thuật khác và trường hợp cần gây mê được thực hiện tại bệnh viện được cấp phép phù hợp. BS An sẽ trao đổi cụ thể khi thăm khám. Các trường hợp cần lấy sụn sườn được thực hiện tại bệnh viện được cấp phép phù hợp.

Tài liệu tham khảo

1. Alotaibi AD, Alsuwayt BN, Raghib RN, Alsayer RS, Albarrak SM, Alrasheedi AN, et al. Types of nasal deformities in individuals seeking rhinoplasty at governmental hospital in Saudi Arabia. Front Surg. 2024;11:1426170. doi:10.3389/fsurg.2024.1426170
2. Kim SJ, Bang JH, Lee KH. Hump nose and coexisting deviation in rhinoplasty: their association and surgical considerations. J Clin Med. 2026;15(1):158. doi:10.3390/jcm15010158
3. Elgayar HM, Zeina AM, El-Hadidy MR, El-Sabbagh AH. Nasal deviation management of a group of Egyptian patients. Egypt J Otolaryngol. 2025;41:197. doi:10.1186/s43163-025-00946-9
4. Bracaglia R, Servillo M, Fortunato R, Caretto AA, Gentileschi S. Double lateral osteotomy: not only the correction of crooked noses but a relevant aesthetical refinement in structural rhinoplasty. J Pers Med. 2023;13(11):1619. doi:10.3390/jpm13111619

Các tài liệu trên là công bố của nhóm tác giả khác, truy cập mở, nêu để bạn đọc thêm. Bài viết chỉ tóm tắt điều các tác giả mô tả, kèm giới hạn của từng nghiên cứu.