Tổn thương thần kinh mặt sau phẫu thuật trẻ hóa: nguy cơ thật sự là bao nhiêu?

Dây thần kinh mặt điều khiển các cơ biểu cảm, và các nhánh của nó nằm gần vùng phẫu thuật trẻ hóa. Câu hỏi “có bị liệt mặt không” vì vậy là câu hỏi chính đáng. Câu trả lời trung thực gồm hai phần: phần lớn trường hợp là tạm thời, và con số chính xác thay đổi nhiều tùy nghiên cứu.

Tạm thời và không hồi phục là hai chuyện khác nhau

Một bài tổng quan về tổn thương thần kinh ngoại biên sau phẫu thuật thẩm mỹ tổng hợp tỷ lệ tổn thương thần kinh mặt sau căng da mặt khoảng 1,0% với dạng tạm thời và 0,03% với dạng không hồi phục^[1]. Trên cùng trang, bài dẫn một loạt ca hồi cứu 7.068 trường hợp với tỷ lệ 0,7%, trong đó 0,1% không hồi phục, và một nghiên cứu khác với tỷ lệ tạm thời tới 7,1% ở lần mổ đầu^[1].

Ba con số này lệch nhau nhiều lần, và chính bài tổng quan không giải thích sự chênh lệch đó. Các tác giả nêu rõ hạn chế: dữ liệu không đồng nhất về thiết kế, kỹ thuật và thời gian theo dõi; cách báo cáo không thống nhất; và phần lớn nghiên cứu chỉ theo dõi giai đoạn ngay sau mổ^[1]. Điều có thể nói chắc là dạng tạm thời gặp nhiều hơn dạng không hồi phục rất nhiều lần.

Con số trong các loạt ca nội soi

Ở nhóm kỹ thuật nội soi, báo cáo kinh nghiệm 35 năm ghi nhận yếu nhánh trán tạm thời ở khoảng 4% các ca nội soi vùng trán, hồi phục trong 1–3 tháng; yếu nhánh gò má hoặc nhánh má dưới 2%; và yếu tạm thời cơ nâng môi trên khoảng 4%, hồi phục trung bình khoảng 2 tháng^[2]. Tác giả ghi nhận một trường hợp tổn thương nhánh trán không hồi phục ở một bên, ở người mổ lại sau một lần mổ đường dài trước đó^[2].

Một loạt ca 784 người với kỹ thuật nội soi đường mổ tối thiểu ghi nhận yếu nhánh trán tạm thời ở 0,9%^[3]. Bảng biến chứng của nghiên cứu không có dòng nào cho tổn thương không hồi phục — nhưng “không báo cáo” không đồng nghĩa với “bằng không”.

Một nhóm khác mô tả yếu nhánh má và nhánh gò má tạm thời, hết trong khoảng 3 tuần, nhưng không ghi số trường hợp^[4].

Tê không phải là liệt

Một điểm thường gây nhầm lẫn: tê hoặc giảm cảm giác da là tổn thương thần kinh cảm giác, khác với yếu cơ do tổn thương thần kinh vận động. Tê gặp nhiều hơn và có nhịp hồi phục riêng. Trong một loạt ca phối hợp đường miệng và đường thái dương, gần như mọi người bị giảm cảm giác vùng dưới mắt, hồi phục trung bình khoảng 72 ngày, có người tới 272 ngày^[4].

Một bài tổng quan về nội soi vùng trán nhắc rằng tổn thương nhánh sâu của thần kinh trên ổ mắt có thể gây tê vùng da đầu kéo dài^[5].

Vì sao không có một khoảng cách an toàn cố định

Người bệnh hay hỏi “bác sĩ có tránh được dây thần kinh không”. Cùng bài tổng quan nêu rằng đường đi của nhánh thần kinh vùng thái dương nên được hiểu là một vùng nguy cơ thay đổi theo từng người, không phải một đường cố định tuyệt đối, và không nên xác định mức an toàn chỉ bằng một con số centimet^[5]. Đây là lý do kinh nghiệm giải phẫu và bóc tách có kiểm soát quan trọng hơn một quy tắc đo đạc.

Các mốc theo dõi

Y văn thường nêu chức năng thần kinh mặt hồi phục sau khoảng 3–6 tháng khi bị tổn thương^[1]. Bài tổng quan đề nghị nếu không thấy cải thiện trong khoảng ba tháng đầu, người bệnh nên được chuyển khám chuyên sâu về thần kinh ngoại biên để cân nhắc điều trị^[1]. Với dạng tạm thời, cách xử trí chủ yếu là theo dõi và điều trị bảo tồn^[1].

Khi nào cần khám sớm?

Hãy liên hệ bác sĩ ngay khi sau mổ bạn không nhắm kín được một mắt, miệng lệch rõ khi cười, hoặc không nhướng được một bên mày. Mắt nhắm không kín cần được bảo vệ ngay để tránh tổn thương giác mạc.

Hãy báo bác sĩ nếu tình trạng yếu cơ không cải thiện chút nào sau vài tuần, nếu tê lan rộng hơn thay vì thu hẹp lại, hoặc nếu có đau buốt kéo dài dọc vùng mổ.

Nơi thực hiện

Tại phòng khám, các kỹ thuật chỉ thực hiện dưới gây tê, theo danh mục được Sở Y tế phê duyệt; căng da trán, căng thái dương và nâng đỡ mô bằng chỉ được thực hiện tại phòng khám. Căng da mặt toàn bộ, căng da mặt nội soi và nâng tầng mặt giữa được thực hiện tại bệnh viện được cấp phép phù hợp. BS An sẽ trao đổi cụ thể khi thăm khám.

Tài liệu tham khảo

1. Chen Q, Li P, Zhao Q, Tu T, Lu H, Zhang W. Occurrence and treatment of peripheral nerve injuries after cosmetic surgeries. Front Neurol. 2023;14:1258759. doi:10.3389/fneur.2023.1258759
2. Ramirez OM. Endoscopic assisted facial rejuvenation: a 35 year personal journey. Plast Aesthet Res. 2020;7:25. doi:10.20517/2347-9264.2019.78
3. Gennai A, Colli M, Gaggio L. 22 years of Minimal Incision Vertical Endoscopic Lift: a journey in endoscopic facial rejuvenation. Front Surg. 2025;12:1634862. doi:10.3389/fsurg.2025.1634862
4. Gencer M, Kerem M, Sağlam Y, et al. Dual-plane midface lift through transoral and transtemporal approach. Aesthetic Plast Surg. 2024;48:4609–4618. doi:10.1007/s00266-024-04222-8
5. Zhou B, Liu B, Lan T. Anatomy-guided dissection plane selection in endoscopic brow lift: a narrative review of supraperiosteal, subperiosteal, and multiplane approaches. Front Surg. 2026;13:1856741. doi:10.3389/fsurg.2026.1856741

Các tài liệu trên là công bố của nhóm tác giả khác, truy cập mở, nêu để bạn đọc thêm. Bài viết chỉ tóm tắt điều các tác giả mô tả, kèm giới hạn của từng nghiên cứu.